يحيى دولت آبادى
25
حيات يحيى ( فارسى )
جعفرى در ايران و عربستان و هندوستان و همهجا منتهى مىشود بنجف و بوجود شيخ بزرگوار حوزهء درس شيخ تشكيل مىشود از محصلين ترك و عرب و عجم و غيره كه در ميان آنها جمعى مجتهد و يا قريب الاجتهادند . در سنه 1281 هجرى شيخ انصارى از دنيا ميرود و بعد از او جمعى از مبرزين دعوى اعلميت نموده آرزو دارند بجاى او بنشينند و البته نظريات طلاب حوزه درس شيخ در انتخاب رئيس مدخليت دارد . دو قسمت عمده از طلاب مزبور ترك و فارس ميباشند تركان اگرچه عددا كمتر از فارسها هستند ولى تمكنا و تعصبا از آنها برترى دارند و هريك از اين دو دسته ميخواهند رئيس از آنها بوده باشد در ميانهء تركان دو تن به اين مقام نزديكتر از ديگرانند اول آقا سيد حسين كوهكمرى آذربايجانى دوم ملا محمد ايروانى در اين صورت حاج سيد حسين اول رئيس تركان مىشود و ايروانى دوم و در ميان فارسها دو تن از همه سزاوارترند يكى حاج ميرزا حسن شيرازى و ديگر حاج ميرزا حبيب اللّه رشتى اين هردو رياست مييابند بىآنكه اول و دوم آنها معلوم بوده باشد . در اين صورت رياست تامه شيخ انصارى تجزيه شده ترك و فارس پيدا مىكند قسمت كوچكى از طلاب عرب هم به اين دو ملحق گشته و قسمت بزرگ آنها حوزههاى روحانى عرب را كه در ايام رياست تام شيخ انصارى بىنامونشان بوده ترويج مينمايند . مرجعيت پول هند هم كه رياست شيخ را قوت ميداده تجزيه شده ميان رؤساى مزبور تقسيم ميگردد گفتم مرجعيت پول هند بلى چونكه وجوه بسيار از شيعيان هند بعنوان سهم امام نزد شيخ ميآمد و بعلاوه يكى از بزرگان هندوستان موقوفهئى گذارده تا حاصل آنكه مبلغ معتدبه است ما بين طلاب و مقدسين از مجاورين عتبات عاليات تقسيم گردد اين پول هم بدست شيخ ميرسيده و ببهتر وجه كه ممكن بوده است از روى سرشمارى نمودن از مستحقين و سرى دادن به آنها تقسيم ميگشته و گاهى بعضى از خانوادهاى مقدس راستگو مرغان خانگى را هم جزو سرشمارى آورده و بيشتر بهره ميبردهاند . بعد از وفات شيخ پول هند تجزيه شده سهم هريك از نجف و كربلا و كاظمين به همان محل فرستاده مىشود و بدست رؤساى متعدد تقسيم ميگردد ولى بواسطهء اسباب چينى